Ik keek naar een video, en die bracht een vonk teweeg die alleen maar groter werd.
Hij heette "How to Spot AuDHD in High-Masking Women" en er verschoof iets in me. Niet groots, niet luid. Maar alsof een deur waarvan ik niet wist dat hij bestond op een kier was gezet, net genoeg om een streepje licht binnen te laten.
Ik begon me dingen te herinneren. Eigenschappen. Patronen. Dingen van toen ik klein was.
Ik weet nog dat ik als kind praatte met denkbeeldige superheldenvriendjes. Ik kon ze zien. Ze lagen naast me als ik sliep. Ze voelden echt, en ze gaven me een veilig gevoel.
Ik weet nog dat ik met mijn moeder liep, en dat ik op een heel bepaalde manier over de stoeptegels moest lopen, ik mocht niet tussen de tegels in stappen. Ik moest er middenop stappen, of juist precies andersom, en ik mocht nooit op de ronde stenen op de weg komen. Als ik dat wel deed, zou er iets vreselijks gebeuren, dan zou ik ruzie krijgen met mijn moeder, of zou ze doodgaan, of zoiets.
Ik had ook stims, bubbeltjes maken in mijn mond met speeksel, met mijn haar spelen, dansen, veel aan mijn huid krabben, en aan mijn ogen, zo erg dat de huid eromheen er rood en geïrriteerd van werd.
Wat Er Gebeurt Als Je Jezelf Voor Het Eerst Ziet
Er is een bepaald soort moment dat veel vrouwen beschrijven wanneer ze als volwassene voor het eerst lezen over autisme en ADHD. Onderzoekers noemen het een "moment van zelfherkenning", het moment waarop een heel leven vol verwarring, zelfverwijt en het gevoel te falen ineens in een compleet ander licht komt te staan. De opluchting is echt, maar gaat vaak samen met verdriet. Verdriet om al die jaren waarin je het niet wist. Verdriet om het meisje dat dacht dat er iets mis met haar was, terwijl ze misschien gewoon anders was.
Vrouwen krijgen veel vaker dan mannen pas laat de diagnose autisme of ADHD. Een belangrijke reden is masking, het aangeleerde vermogen om neurodivergente trekjes te verbergen om er sociaal bij te horen. Meisjes leren van jongs af aan om goed te kijken, zich aan te passen en zich "netjes" te gedragen, en daardoor kunnen de signalen tientallen jaren onzichtbaar blijven.
Voor veel vrouwen begint die herkenning niet in een spreekkamer. Het begint met een video. Een podcast. Een gesprek met iemand die het zelf van binnenuit kent.
De Stoeptegels, Tussen Ritueel, Magie en de Menselijke Geest
Die stoeptegelregels, waarbij op de verkeerde tegel stappen iets vreselijks zou kunnen veroorzaken, zijn een goed gedocumenteerde ervaring uit de kindertijd. Hulpverleners in de geestelijke gezondheidszorg noemen dit "magisch denken": het geloof dat een bepaalde handeling of een ritueel kan voorkomen dat jou of iemand van wie je houdt iets ergs overkomt.
Dit soort denken komt voor bij zowel OCS als autisme, en bij kinderen is vaak moeilijk te zeggen waar het ene ophoudt en het andere begint. Bij OCS komen rituelen meestal voort uit opdringerige, beangstigende gedachten. Bij autisme dienen soortgelijke rituelen vaak een ander doel: het scheppen van voorspelbaarheid, het reguleren van prikkels, of het stillen van een diepe behoefte aan dat alles hetzelfde blijft. Soms spelen ze allebei tegelijk. Onderzoek wijst erop dat tien tot dertig procent van de autistische mensen ook voldoet aan de criteria voor OCS.
Waar het om gaat is niet dat je jezelf een diagnose geeft op basis van een herinnering, maar dat je merkt dat die herinnering er is, en dat ze ergens over gaat.
Stimming, De Eigen Taal van het Lichaam
Stimming, een afkorting van zelfstimulerend gedrag, omvat herhaalde bewegingen, geluiden of prikkels die helpen om emoties te reguleren, zintuiglijke prikkels te verwerken, of die gewoon fijn voelen. Bubbeltjes maken met speeksel, met je haar spelen, dansen, krabben, het zijn allemaal vormen van stimming, en het is een van de meest herkenbare kenmerken van autisme.
Veel vrouwen kregen vroeger te horen dat ze met hun stimming moesten stoppen. Het werd gezien als vreemd, ongepast of onhygiënisch. Dus leerden ze het te onderdrukken, of vervingen ze zichtbare stims door onzichtbare. Dat onderdrukken is zelf een vorm van masking, en het kost je iets, want de behoefte om jezelf te reguleren verdwijnt niet zomaar omdat je de uitlaatklep wegneemt.
De Vriendin als "Wandelstok"
Op de basisschool stak ik veel in mijn beste vriendinnen. Ik wilde altijd één beste vriendin hebben, en als dat niet lukte, hakte dat er flink in. Toen kreeg ik een vriendschap met iemand die jarenlang mijn beste vriendin zou zijn, maar het werd een toxische relatie, en ik kan haar nog steeds niet helemaal loslaten. Was zij mijn "wandelstok" in sociale situaties die ik moeilijk vond?
Nadat we uit elkaar waren gegroeid, rond mijn tweeëntwintigste, had ik echt moeite om weer vrienden te maken.
Onderzoek bevestigt dat dit een van de meest opvallende patronen is in het sociale leven van autistische meisjes: de neiging tot één enkele, intense beste vriendschap in plaats van een breed netwerk van vriendinnen. Onderzoek in Autism (Sedgewick et al., 2019) liet zien dat de vriendschappen van autistische meisjes qua kwaliteit vergelijkbaar waren met die van neurotypische meisjes, net zo hecht, behulpzaam en veilig, maar op één cruciaal punt verschilden: autistische meisjes hadden geen breder sociaal netwerk, en die ene beste vriendin werd vaak het enige middelpunt van hun sociale leven.
Tony Attwood en Michelle Garnett beschrijven dit helder: een autistisch meisje kiest vaak liever voor één hechte vriendschap, en gebruikt die ene persoon als haar houvast, een gids door het verwarrende landschap van groepsdynamiek, ongeschreven regels en wisselende kampjes. Als die vriendschap eindigt, is het verlies niet alleen emotioneel. Het is ook structureel. Het hele sociale houvast valt weg, en een nieuw opbouwen kan bijna onmogelijk voelen.
Wanneer Andermans Hulpmiddelen Jou Beginnen te Helpen
Toen ik mijn partner leerde kennen, die neurodivergent is en de diagnose AuDHD heeft, begonnen sommige van zijn hulpmiddelen en gadgets mij in mijn dagelijks leven te helpen. De geluidsfidgets, de manieren van doen. Ze hielpen mij ook.
Er zit iets stil krachtigs in de ontdekking dat hulpmiddelen die voor het brein van iemand anders zijn bedacht ook voor dat van jou werken. Geluidsfidgets, zintuiglijke gewoontes, vaste routines, op het moment dat die je troost beginnen te geven, zijn het niet zomaar hulpmiddelen meer. Het is informatie. Het is een soort spiegel, die iets laat zien over hoe je eigen zenuwstelsel werkt waar je misschien nog geen woorden voor hebt.
Op zichzelf bewijst dit niets. Maar het is wel iets om aandacht aan te geven. Het is de moeite waard om bij een professional ter sprake te brengen, naast al het andere: de herinneringen, de patronen, de vragen.
Een Vonk, Geen Conclusie
Ik heb nog geen antwoorden. Ik heb een vonk. Ik heb herinneringen die ineens anders aanvoelen dan vroeger. Ik heb patronen die ik eerder niet zag, of misschien wel zag maar waar ik geen woorden voor had.
Dit gaat niet over iets bewijzen. Het gaat over begrijpen. Over de stukjes eerlijk bij elkaar leggen, ze vanuit nieuwe hoeken bekijken, en moedig genoeg zijn om te vragen: Wat als de manier waarop ik altijd ben geweest geen verzameling tekortkomingen is, maar gewoon een manier van zijn die een naam heeft?
Als je ooit naar een video hebt gekeken, een artikel hebt gelezen of naar iemands verhaal hebt geluisterd en die stille schok van herkenning hebt gevoeld: je bent niet alleen. En je hoeft niet alle antwoorden te hebben om de vragen te durven stellen.
Liefs, Elli
Bronnen & Verder Lezen
- Unmasking Autism Devon Price (open bespreking van late herkenning en masking)
- Sedgewick, F. et al. (2019). "It's different for girls: Gender differences in the friendships and conflict of autistic and neurotypical adolescents." Autism, 23(5), 1119–1132.
- Attwood, T. & Garnett, M. Been There. Done That. Try This! (praktische neurodivergente strategieën)
- Megan Anna Neff Neurodivergent Insights (neurodivergentinsights.com)
- Auticate YouTube-kanaal "How to Spot AuDHD in High-Masking Women"
