 |
| Photo by With Elli |
is. Ik kende het concept natuurlijk — ik heb er mijn hele leven over horen praten — maar ik snapte het nooit echt.
Dus besloot ik het uit te zoeken.
Wat is PMS?
Premenstrueel syndroom (PMS) is een reeks belastende emotionele en lichamelijke klachten die optreden vóór de menstruatie.
De exacte oorzaak van PMS is nog niet volledig bekend, maar het verband met hormonale schommelingen gedurende de menstruatiecyclus staat vast.
Hoewel PMS vooral wordt geassocieerd met de luteale fase (de periode tussen de eisprong en het begin van de menstruatie), zijn de oorzaken complex en hangen ze waarschijnlijk samen met meerdere factoren.
Waarom hebben we het?
Hoewel de oorzaak nog niet helemaal duidelijk is, suggereren wetenschappelijke studies dat PMS ontstaat door de manier waarop ons lichaam en brein reageren op hormonale schommelingen.
Cyclische hormoonveranderingen:
De belangrijkste theorie is dat PMS samenhangt met de natuurlijke daling van oestrogeen en progesteron na de eisprong, als er geen zwangerschap optreedt.
Bij mensen met ernstigere klachten (zoals bij premenstruele dysfore stoornis, PMDD) is er mogelijk geen hormonaal onevenwicht op zich — maar eerder een overdreven gevoeligheid van het brein voor deze normale hormonale veranderingen.
Chemische veranderingen in het brein (neurotransmitters):
Deze hormonale verschuivingen beïnvloeden ook de hersenchemie, met name serotonine, dat stemming, slaap en eetlust reguleert.
Een daling van serotonine is sterk gelinkt aan PMS-klachten zoals somberheid, angst en slaapproblemen.
Er is ook onderzoek naar neurosteroïden, met name allopregnanolon (een metaboliet van progesteron), dat inwerkt op GABA-A-receptoren in het brein en een grote rol kan spelen bij stemmings- en angstklachten.
Andere bijdragende factoren:
Genetica: Als PMS, PMDD of stemmingsstoornissen in de familie voorkomen, kan het risico hoger zijn.
Leefstijl: Stress, slechte slaap, te weinig beweging en voeding met veel zout, suiker of cafeïne kunnen klachten verergeren.
Onderliggende aandoeningen: Depressie en angststoornissen overlappen vaak met PMS en kunnen heviger worden in de premenstruele fase.
Hoe uit het zich?
Eigenlijk kan elk terugkerend, cyclisch symptoom een teken van PMS zijn — en sommige bronnen spreken van meer dan 200 mogelijke symptomen!
Veelvoorkomende emotionele en niet-specifieke klachten zijn:
stress, angst, slaapproblemen, hoofdpijn, vermoeidheid, stemmingswisselingen, emotionele gevoeligheid en veranderingen in seksuele interesse.
Ook problemen met concentratie, geheugen, somberheid of prikkelbaarheid komen voor.
Veelvoorkomende lichamelijke klachten zijn een opgeblazen gevoel, gevoelige borsten en hoofdpijn.
Welke klachten je hebt en hoe erg ze zijn verschilt sterk — van persoon tot persoon, van cyclus tot cyclus, en zelfs tussen culturen. Zo melden vrouwen in China vaak dat ze zich koud voelen bij PMS, terwijl vrouwen in de VS vaker emotionele klachten als verdriet of prikkelbaarheid rapporteren.
Hoe voelt het
Klachten kunnen bestaan uit een of meer emotionele, lichamelijke of gedragsveranderingen die meestal verdwijnen zodra de menstruatie begint.
De meest voorkomende zijn gevoelige borsten, een opgeblazen gevoel, hoofdpijn, stemmingswisselingen, somberheid, angst, boosheid en prikkelbaarheid.
Om als PMS gediagnosticeerd te worden (en niet als gewoon premenstrueel ongemak), moeten de klachten het dagelijks leven belemmeren — en gedurende minstens twee opeenvolgende cycli optreden.
PMDD — Als het nog zwaarder wordt
Bij sommige mensen worden de emotionele en lichamelijke klachten zo hevig dat ze de diagnose premenstruele dysfore stoornis (PMDD) krijgen — een ernstige vorm van PMS.
PMDD heeft dezelfde timing en hormonale triggers als PMS, maar raakt stemming en dagelijks functioneren veel dieper. Het kan voelen alsof je vastzit in een zware emotionele storm die elke maand terugkeert.
Onderzoekers denken dat PMDD wordt veroorzaakt door een verhoogde gevoeligheid in het brein voor normale hormonale veranderingen — niet door afwijkende hormoonspiegels zelf.
PMDD werd officieel erkend in 2013, toen het werd opgenomen in de lijst van depressieve stoornissen in de DSM-5. Het heeft 11 hoofdsymptomen, waarvan er minstens vijf aanwezig moeten zijn voor een diagnose.
Omdat PMDD-symptomen alleen tijdens of rond de luteale fase optreden, is dit voorspelbare cyclische patroon essentieel om het te onderscheiden van andere stemmingsstoornissen.
Helaas heeft PMDD een grote impact op de kwaliteit van leven en verhoogt het het risico op suïcidale gedachten en pogingen aanzienlijk. Dat maakt bewustwording en steun extra belangrijk.
Onderzoek laat ook zien dat de kans op andere psychiatrische aandoeningen hoog is bij mensen met PMDD. Aandoeningen als depressieve stoornis, seizoensgebonden depressie en gegeneraliseerde angststoornis komen vaak samen voor.
Er zijn ook aanwijzingen dat mensen met een bipolaire stoornis (type I of II) vaker PMDD hebben.
Omdat PMDD kan overlappen met andere psychische aandoeningen, moet een ggz-professional bepalen of de klachten door PMDD zelf komen of door een onderliggende stoornis. Dat helpt bij het opstellen van een effectiever behandelplan — eentje dat zowel lichaam als geest ondersteunt.
Behandeling van PMDD kan bestaan uit therapie, antidepressiva (SSRI's), hormonale behandeling, leefstijlaanpassingen en liefdevolle zelfzorg. Het erkennen als een echte, cyclische en neurobiologische aandoening helpt om schaamte en verwarring te vervangen door begrip en empathie.
Hoe lang duurt het?
PMS-klachten treden doorgaans 1–2 weken voor je menstruatie op en verdwijnen zodra de bloeding begint.
Gemiddeld duren de klachten zo'n zes dagen.
Wat helpt?
Bij milde klachten kunnen eenvoudige leefstijlveranderingen al veel verschil maken:
Minder zout, alcohol, cafeïne en stress.
Vaker bewegen — zelfs lichte beweging helpt.
Sommigen vinden baat bij calcium- en vitamine D-supplementen.
Ontstekingsremmende pijnstillers zoals ibuprofen of naproxen kunnen lichamelijk ongemak verlichten.
Bij ernstigere klachten kunnen zorgverleners anticonceptiepillen, het plastablet spironolacton of SSRI's (antidepressiva die serotonine beïnvloeden) voorschrijven voor stemmingsklachten.
Meer dan 90% van de vrouwen heeft premenstruele klachten — maar slechts zo'n 20% voldoet aan de klinische criteria voor PMS.
Mijn persoonlijke ervaring
Ik besloot mezelf eens goed te observeren — om te begrijpen hoe mijn versie van PMS aanvoelt.
Het was een gekke dag, vol heftige emoties — tegelijk huilen en lachen. Ik voelde zoveel. Ik werd diep geraakt door somberheid, had geen energie en wilde het huis niet uit. Ik wilde niemand zien of spreken.
Het voelde als in een trein zitten die alle kanten op slingert — op, neer, links, rechts — zonder dat je hem kunt afremmen.
De emoties waren niet nieuw; ik voel ze elke dag. Maar dit keer stonden ze op vol volume. De emotionele reactie was te sterk om te beheersen.
Als ik lachte, was het te veel. Als ik huilde, was het te veel. Als ik boos was, was het zo veel.
Zo voelde het — een storm vanbinnen, met elk gevoel uitvergroot.
PMDD en neurodivergentie
Huidig onderzoek wijst er sterk op dat neurodivergente mensen — met name mensen met autismespectrumstoornis (ASS) en ADHD — onevenredig hard worden getroffen door ernstige premenstruele klachten en een significant hoger risico lopen op premenstruele dysfore stoornis (PMDD). Studies suggereren dat deze verhoogde kwetsbaarheid kan samenhangen met een atypische biologische gevoeligheid voor de natuurlijke hormonale schommelingen van oestrogeen en progesteron, die stemming, aandacht en hersenchemie beïnvloeden. Deze cyclische verschuivingen kunnen een premenstruele verergering (PME) van neurodivergente kernkenmerken veroorzaken — met intensere sensorische gevoeligheid, meer executieve disfunctie en versterkte emotionele dysregulatie zoals stemmingswisselingen, prikkelbaarheid en angst.Experts benadrukken het belang van meer bewustwording, routinematige PMDD-screening en neurobevestigende behandelbenaderingen voor deze groep. Het herkennen en aanpakken van deze patronen kan het dagelijks functioneren en emotioneel welzijn flink verbeteren, en biedt een compassievoller begrip van hoe hormonale ritmes samenhangen met het neurodivergente brein.
Disclaimer
Deze informatie is uitsluitend bedoeld voor educatieve doeleinden en is geen vervanging voor professioneel medisch advies.
Maak je je zorgen over PMS- of PMDD-klachten, neem dan contact op met een zorgverlener.