Έχω μια φίλη από το δημοτικό, ήμασταν κολλητές μέχρι που έγινα περίπου 21, νομίζω. Δεν τσακωθήκαμε ποτέ, αλλά ένα καλοκαίρι απομακρυνθήκαμε και σταματήσαμε να μιλάμε και να βγαίνουμε. Φυσικά, υπάρχει πιθανότητα να θυμάμαι κάποια πράγματα λάθος.
Πένθησα εκείνη τη φιλία για τρία χρόνια. Και μετά αυτό το κενό δεν έφυγε ποτέ πραγματικά.
Μου λείπει ακόμα η κολλητή μου. Δεν σταμάτησα ποτέ, παρόλο που τώρα δεν την ξέρω, και δεν έχω ιδέα αν θα ήμασταν καν καλή παρέα η μία για την άλλη πια. Μου λείπει ακόμα, και τη θυμάμαι ακόμα.
Γιατί το νιώθω αυτό; Γιατί εκείνο το άτομο κρατάει ακόμα αυτή τη θέση στην καρδιά μου; Πρέπει να το παλέψω; Πρέπει να προσπαθήσω να το διώξω; Ή θα κουβαλάω πάντα αυτά τα συναισθήματα γι' αυτό το άτομο; Είναι υγιές να ζεις μ' αυτό αλλά να μην του ξαναμιλήσεις ποτέ; Με μπερδεύουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι σκέψεις.
Γιατί αυτό το άτομο κρατάει ακόμα εκείνη τη θέση στην καρδιά σου;
1. Η νευροεπιστήμη της πρώιμης σύνδεσης είναι κυριολεκτικά γραμμένη στον εγκέφαλό σου
Οι ανθρώπινοι δεσμοί προσκόλλησης έχουν δύο βασικά χαρακτηριστικά: είναι επιλεκτικοί, αφορούν συγκεκριμένα εκείνο το άτομο, και διαρκείς, κρατάνε πολύ, συχνά μια ολόκληρη ζωή. Όταν περνάς χρόνια με κάποιον, από το δημοτικό μέχρι τα πρώτα σου είκοσι, δεν φτιάχνεις απλώς αναμνήσεις. Ο εγκέφαλός σου χτίζει ολόκληρη δομή γύρω από εκείνη τη σχέση. Οι νευρώνες που ενεργοποιούνται ξανά και ξανά μαζί αποκτούν περισσότερες διακλαδώσεις και συνάψεις, κι έτσι κάποιοι συγκεκριμένοι άνθρωποι ενσωματώνονται στον τρόπο που βλέπεις τον κόσμο.
Ήταν, νευρολογικά μιλώντας, μέρος της δομής σου.
2. Είναι δεμένη με την ταυτότητά σου, όχι μόνο με το παρελθόν σου
Οι παλιοί φίλοι συνδέονται με προηγούμενα κεφάλαια της ζωής μας, το σχολείο, τον τόπο που μεγαλώσαμε, τις εμπειρίες που μας διαμόρφωσαν. Το να σου λείπουν μπορεί να είναι ένας τρόπος που το μυαλό σου σου λέει ότι θες να ξανασυνδεθείς με την εκδοχή του εαυτού σου που υπήρχε τότε. Η οικειότητα χτίζεται σιγά σιγά: η εμπιστοσύνη, το να ανοίγεσαι και η ικανότητα να καταλαβαίνεστε αληθινά μεγαλώνουν όλα με τον χρόνο, γι' αυτό και οι νέες φιλίες μπορεί στην αρχή να μοιάζουν πιο ρηχές, ακόμα κι όταν είναι ουσιαστικές και πολλά υποσχόμενες.
Δεν σε ήξερε απλώς, ήξερε εκείνη την εσένα που ακόμα διαμορφωνόσουν. Αυτό είναι αναντικατάστατο.
3. Η νοσταλγία κάνει τη δουλειά της και είναι υγιές
Οι έρευνες δείχνουν ότι η νοσταλγία λειτουργεί σαν ψυχολογικό στήριγμα, βοηθώντας τους ανθρώπους να αντέξουν τη μοναξιά και την απώλεια σημαντικών σχέσεων με τα χρόνια. Η λαχτάρα που φέρνει η νοσταλγία μπορεί επίσης να είναι μια ήσυχη υπενθύμιση να επενδύσεις πιο πολύ στο παρόν. Ο πόνος που νιώθεις δεν είναι κάποια βλάβη. Είναι ο συναισθηματικός σου κόσμος που σου λέει ότι αυτή η σχέση είχε σημασία.
Γιατί πένθησες για τρία χρόνια και γιατί ο πόνος δεν φεύγει ποτέ εντελώς;
Η θλίψη για μια χαμένη φιλία είναι μία από τις πιο επώδυνες εμπειρίες που μπορεί να περάσει ένας άνθρωπος, και από τις λιγότερο αναγνωρισμένες. Πολλοί νομίζουν, λανθασμένα, ότι το πένθος ταιριάζει μόνο στον θάνατο, αλλά είναι μια απόλυτα φυσιολογική ανθρώπινη αντίδραση σε κάθε είδος απώλειας, ακόμα και στο σιωπηλό σβήσιμο μιας φιλίας. Το σοκ, η θλίψη, το παζάρεμα, όλα είναι ακόμα εκεί.
Αυτό που κάνει αυτό το είδος απώλειας ιδιαίτερα δύσκολο είναι ότι δεν υπάρχει καμιά τελετή γι' αυτήν, κανένα πένθος που να αναγνωρίζεται δημόσια. Το άτομο είναι ακόμα ζωντανό, κι έτσι είναι και η ελπίδα μιας συμφιλίωσης που μπορεί να μην έρθει ποτέ. Αυτό το «μένει ανοιχτό» κάνει πιο δύσκολο να φτάσεις στην αποδοχή. Σε αντίθεση με τον θάνατο, που είναι κάτι οριστικό, η απώλεια μιας φιλίας αφήνει μια πόρτα μισάνοιχτη, που μπορεί να μην κλείσει ποτέ.
Πρέπει να παλέψεις αυτό το συναίσθημα; Να προσπαθήσεις να το διώξεις;
Όχι. Και να γιατί αυτή η προσπάθεια συνήθως φέρνει τα αντίθετα αποτελέσματα.
Η νοσταλγία μπορεί να απαλύνει τη μοναξιά, την πλήξη και το άγχος. Οι άνθρωποι που αφήνουν τον εαυτό τους να τη νιώσει αντί να την καταπιέζουν, διαχειρίζονται με τον καιρό πιο εύκολα τις αλλαγές και τις απώλειες. Οι αναμνήσεις μένουν, το ίδιο και η αγάπη. Αυτό δεν είναι αρρώστια. Αυτό είναι ανθρωπιά.
Το συναίσθημα δεν είναι το πρόβλημα. Είναι μια απόδειξη αυτού που ήταν αληθινό. Μια χαμένη φιλία είναι κάτι που συχνά υποτιμούμε, σαν να είναι απλώς μια ανάμνηση, μια απόσταση, ένα κεφάλαιο που έκλεισε, αλλά δεν είναι μόνο αυτό.
Είναι υγιές να κουβαλάς αυτό το συναίσθημα χωρίς επαφή;
Ναι, με μία σημαντική προϋπόθεση: πρέπει να στέκεται δίπλα στην τωρινή σου ζωή, όχι να την αντικαθιστά.
Το να κουβαλάς ζεστασιά για κάποιον με τον οποίο δεν μιλάς πια δεν είναι ανθυγιεινό. Γίνεται πρόβλημα μόνο αν αυτή η λαχτάρα σε εμποδίζει στ' αλήθεια να επενδύσεις στις σχέσεις που έχεις τώρα, ή αν γέρνει σε μια επίμονη θλίψη που σου χαλάει την καθημερινότητα. Όταν η νοσταλγία γίνεται λαχτάρα, βοηθάει να στρέφεσαι απαλά προς τους σημαντικούς ανθρώπους που έχεις γύρω σου τώρα. Οι νέες σχέσεις μπορεί να μην αντικαταστήσουν τους δεσμούς που μέτρησαν πιο πολύ, μπορούν όμως να σου θυμίσουν ότι σε αγαπούν και στο παρόν.
Δεν θα επικοινωνήσω μ' εκείνο το άτομο, ίσως στο μέλλον, ή ίσως περιμένω εκείνη να επικοινωνήσει μ' εμένα. Είτε από εγωισμό, είτε επειδή δεν είμαι τόσο γενναία, δεν ξέρω. Και ίσως το μάθω. Ίσως όχι.
Αλλά θα κρατήσω και θα φυλάξω σαν θησαυρό εκείνο το κομμάτι της ζωής μου. Θα κρατήσω τις αναμνήσεις και θα είμαι χαρούμενη με όλα όσα μοιράστηκα μ' εκείνο το άτομο, και της εύχομαι ευτυχία και υγεία και όλα όσα θέλει. Με έκανε καλύτερο άνθρωπο και μου έδωσε απίστευτες στιγμές που πάντα θα κουβαλάω.
Μερικές φορές η αγάπη δεν χρειάζεται μια επανένωση για να παραμείνει αληθινή.
Με αγάπη, Έλλη
