 |
| Photo by With Elli |
Τα συναισθήματα είναι αναπόσπαστο κομμάτι του να είσαι άνθρωπος — μορφοποιούν τις σχέσεις μας, οδηγούν τις αποφάσεις μας, χρωματίζουν τις εμπειρίες μας. Αλλά για κάποιους, τα συναισθήματα δεν ψιθυρίζουν — ουρλιάζουν. Μία από τις πιο δύσκολες πτυχές της Διαταραχής Οριακής Προσωπικότητας (ΔΟΠ), ή ακόμα κι απλών οριακών χαρακτηριστικών, είναι η ένταση κι η αστραπιαία εναλλαγή των συναισθημάτων.
Σαν κάποια που αναγνωρίζει αρκετά χαρακτηριστικά ΔΟΠ στον εαυτό της, πολλές φορές νιώθω σαν ο συναισθηματικός μου κόσμος να παίζει στη μέγιστη ένταση. Μικρά πράγματα μπορούν να πυροδοτήσουν τεράστια συναισθήματα, κι η πλοήγηση μέσα σ' αυτά τα κύματα καταναλώνει πολύ περισσότερη ενέργεια απ' ό,τι φαντάζονται οι περισσότεροι. Γιατί όμως συμβαίνει αυτό; Τι κάνει τη συναισθηματική εμπειρία στη ΔΟΠ τόσο ζωντανή, ωμή, κι ενίοτε ακραία;
Ας δούμε τι ξέρουμε — συναισθηματικά κι νευρολογικά — για αυτές τις εσωτερικές καταιγίδες.
Τι Γίνεται Μέσα στον Εγκέφαλο;
1. Η Αμυγδαλή: Ο Συναγερμός του Εγκεφάλου
Η αμυγδαλή είναι μια μικρή αμυγδαλόσχημη περιοχή βαθιά στον εγκέφαλο, υπεύθυνη ν' ανιχνεύει απειλές και να παράγει συναισθηματικές αντιδράσεις. Σε ανθρώπους με ΔΟΠ, η αμυγδαλή δουλεύει συχνά σε υπερτάχυνση — αντιδράει πιο δυνατά κι γρηγορότερα σε ό,τι αντιληφθεί ως απειλή ή συναισθηματικό ερέθισμα.
Ακόμα κι ουδέτερες καταστάσεις μπορεί να νιώθονται απειλητικές, κι οι αντιδράσεις μπορεί να σε χτυπήσουν ξαφνικά κι συντριπτικά. Δεν είναι «στο μυαλό σου» — συμβαίνει σε πραγματικό χρόνο μέσα στον εγκέφαλο.
2. Μειωμένη Λειτουργία του Προμετωπιαίου Φλοιού
Ο προμετωπιαίος φλοιός μας βοηθάει να ρυθμίζουμε τα συναισθήματα, να ελέγχουμε τις παρορμήσεις κι να σκεφτόμαστε λογικά. Στη ΔΟΠ, η περιοχή αυτή παρουσιάζει συχνά μειωμένη δραστηριότητα, ιδίως στις στιγμές συναισθηματικής δυσφορίας. Αυτό σημαίνει ότι μόλις ανέβουν τα συναισθήματα, γίνεται πολύ δύσκολο να «ηρεμήσεις τον εαυτό σου» ή να εφαρμόσεις λογική — ακόμα κι αν ξέρεις τι συμβαίνει.
3. Διαταραγμένη Επικοινωνία Μεταξύ Εγκεφαλικών Περιοχών
Η συναισθηματική ρύθμιση χρειάζεται καλή επικοινωνία ανάμεσα στον «συναισθηματικό εγκέφαλο» (αμυγδαλή) και τον «λογικό εγκέφαλο» (προμετωπιαίος φλοιός). Στη ΔΟΠ, αυτή η γραμμή είναι συχνά χαλασμένη — σαν να προσπαθείς να σβήσεις φωτιά χωρίς νερό.
Γιατί τα Συναισθήματα Γίνονται Τόσο Ακραία
1. Συναισθηματική Ευαισθησία
Οι άνθρωποι με ΔΟΠ νιώθουν συχνά τα πάντα πιο βαθιά κι γρηγορότερα. Χαρά, αγάπη, πόνος, φόβος — όλα μεγεθυμένα.
2. Αργή Επιστροφή στη Βάση
Μόλις πυροδοτηθεί ένα συναίσθημα, τείνει να κρατάει πολύ. Το «κάψιμο» μένει ακόμα κι αφού η φλόγα σβήσει. Μια μικρή σύγκρουση μπορεί να νιώθεται σαν καταστροφή κι ν' ακολουθεί ώρες μετά.
3. Φόβος Εγκατάλειψης
Ακόμα κι ελαφρά σημάδια απόρριψης ή απόστασης μπορούν ν' ανάψουν έντονο φόβο εγκατάλειψης. Αυτός ο φόβος μπορεί να γίνει πανικός, θυμός ή απόγνωση — κι όλα νιώθονται πραγματικά κι επείγοντα, ακόμα κι αν η κατάσταση δεν είναι τόσο σοβαρή όσο φαίνεται.
Τι Σημαίνει Αυτό στην Καθημερινότητα
Οι σχέσεις μοιάζουν με τρενάκι: ασφαλείς τη μία στιγμή, τρομακτικές την άλλη.
Η διάθεση αλλάζει σαν αστραπή — από αγάπη σε οργή, από ελπίδα σε απελπισία.
Η αυτοεκτίμηση κρέμεται πολλές φορές απ' την εξωτερική επιβεβαίωση.
Η εμπιστοσύνη γίνεται εύθραυστη, ιδίως όταν τα συναισθήματα είναι φουντωμένα.
Αυτό δε σημαίνει ότι είσαι «υπερβολική». Σημαίνει ότι ζεις μ' ένα νευρικό σύστημα που νιώθει πολύ βαθιά, πολύ γρήγορα, κι δυσκολεύεται να ηρεμήσει.
Τι Βοηθάει;
Θεραπεία — κι ειδικά η Διαλεκτική Συμπεριφοριστική Θεραπεία (DBT) — μπορεί να σε μάθει να ρυθμίζεις τα συναισθήματά σου, ν' αναγνωρίζεις πυροδότες, κι να χτίζεις πιο σταθερό συναισθηματικό έδαφος.
Ενσυνειδητότητα κι τεχνικές γείωσης βοηθάνε στη στιγμή.
Ασφαλείς σχέσεις με ανθρώπους που καταλαβαίνουν γίνονται άγκυρες.
Φαρμακευτική αγωγή, σε κάποιες περιπτώσεις κι μετά από αξιολόγηση με ψυχίατρο, μπορεί να σταθεροποιήσει τη διάθεση ή ν' ανακουφίσει συμπτώματα (άγχος, κατάθλιψη).
 |
| Photo by Kamil Pietrzak on Unsplash |
Αν εσύ ή κάποιος που αγαπάς βιώνει συναισθηματικά άκρα, να ξέρεις αυτό: δεν είναι ελάττωμα χαρακτήρα. Είναι η απάντηση ενός νευρικού συστήματος κι ενός εγκεφάλου που μεγάλωσε μέσα στον πόνο — αλλά εξακολουθεί να λαχταράει σύνδεση.
Το να καταλαβαίνεις το «γιατί» πίσω από τη συναισθηματική ένταση είναι ένα βήμα προς τη συμπόνια, την ίαση, κι τη δημιουργία χώρου για πιο ήπιους τρόπους ύπαρξης.
— Με αγάπη,
Elli
Ζώντας, μαθαίνοντας κι νιώθοντας βαθιά.