Ένα Ασφαλές Μέρος στον Ήλιο

— Σκέψεις για την Ασφάλεια, τη Θεραπεία & τη Μακριά Σκιά της Χρήσης Ουσιών —

Θυμάμαι μια εποχή που το φως ήταν διαφορετικό.
Τον τρόπο που ο ήλιος άγγιζε το δέρμα μου — όχι απλά ζεστό, αλλά φιλόξενο.
Την απαλή ζέστη της άμμου κάτω από τα πόδια μου.
Τον καλοκαιρινό αέρα από τη θάλασσα που χάιδευε απαλά το πρόσωπό μου.
Εκείνος ήταν ο ασφαλής μου χώρος. Η ασφαλής μου αίσθηση.

Μερικές φορές ακόμα γυρνάω εκεί στο μυαλό μου.
Μερικές φορές, εύχομαι να μπορούσα να βοηθήσω και άλλους να βρουν τη δική τους εκδοχή —
Εκείνο τον χώρο όπου η ίαση γίνεται δυνατή.
Εκείνο το μέρος όπου οι δύσκολες σκέψεις, τα συναισθήματα και οι αναμνήσεις δεν ακούγονται τόσο δυνατά.
Εκεί που επιτέλους νιώθεις αρκετά ασφαλής για να ξεκινήσεις.

Όλοι κουβαλάμε πράγματα που είναι δύσκολο να αντιμετωπίσουμε. Για κάποιους, είναι πόνος, τραύμα ή αναμνήσεις που δεν μπορούν να εκφράσουν με λόγια. Για άλλους, είναι η μεταμέλεια — για επιλογές που έγιναν, ή μονοπάτια που πάρθηκαν πολύ νωρίς.

Και για πολλούς, αυτά τα δύσκολα πράγματα είναι τυλιγμένα με ουσίες — ναρκωτικά, αλκοόλ, απόδραση.

Τα ναρκωτικά μπορούν να μας κάνουν να νιώσουμε πράγματα που λαχταράμε:
Σύνδεση. Ηρεμία. Ανακούφιση.
Ιδίως αν ξεκινήσεις από μικρή ηλικία, μοιάζουν σαν κοντινός δρόμος προς μια πραγματικότητα που πονάει λιγότερο.

Αλλά όταν ο κοντινός δρόμος γίνει ο μοναδικός, μπορεί να κλέψει πολύ περισσότερα απ' όσα δίνει. Και οι επιπτώσεις... συχνά κρατούν μια ζωή.

Τι Είναι η Χρήση Ουσιών;

Η χρήση ουσιών αναφέρεται στην κατανάλωση ουσιών που αλλάζουν τη λειτουργία του σώματος ή του μυαλού. Αυτές οι ουσίες μπορεί να είναι νόμιμες (όπως αλκοόλ, καπνός ή συνταγογραφούμενα φάρμακα) ή παράνομες (όπως κοκαΐνη, ηρωίνη, LSD κ.λπ.).

Η χρήση ουσιών μπορεί να κυμαίνεται από:

Πειραματική ή περιστασιακή χρήση (δοκιμή μια φορά ή κοινωνικά),
σε τακτική χρήση (συχνή ή εθιστική),
και σε ορισμένες περιπτώσεις, εξελίσσεται σε κατάχρηση ή εθισμό (καταναγκαστική χρήση παρά τις βλαβερές συνέπειες).

Η γραμμή μεταξύ χρήσης, κατάχρησης και εθισμού μπορεί να θολώσει — ειδικά όταν τα ναρκωτικά χρησιμοποιούνται για να αποφύγουμε συναισθηματικό πόνο, τραύμα ή άγχος. Η επίδραση στη σωματική υγεία, την ψυχική ευημερία και την κοινωνική ζωή μπορεί να είναι σημαντική, ειδικά με μακροχρόνια χρήση ή πρώιμη έκθεση.

Τι Συμβαίνει Όταν η Χρήση Ουσιών Ξεκινά από Νεαρή Ηλικία;

Όταν κάποιος αρχίζει να χρησιμοποιεί ναρκωτικά όχι μόνο περιστασιακά, αλλά τακτικά και συνεχόμενα κατά τη διάρκεια της εφηβείας — ενώ ο εγκέφαλός του αναπτύσσεται ακόμα — οι συνέπειες μπορεί να είναι βαθιές και μακροχρόνιες.

Δεν μιλάμε εδώ για πειραματισμό. Μιλάμε για χρήση ουσιών για να αντέξεις, να αποδράσεις, να επιβιώσεις — συχνά χωρίς να φανταστείς τι συνέπειες μπορεί να έχει δεκαετίες μετά.

Ο προμετωπιαίος φλοιός — το μέρος του εγκεφάλου που χειρίζεται τη λήψη αποφάσεων, τη συναισθηματική ρύθμιση και τον έλεγχο παρορμήσεων — μπορεί να παραμείνει υπανάπτυκτος ή διαταραγμένος.
Ο ιππόκαμπος, ζωτικής σημασίας για τη μάθηση και τη μνήμη, μπορεί να συρρικνωθεί, κάνοντας πιο δύσκολη την επεξεργασία και τη συγκράτηση νέων πληροφοριών.
Η τακτική χρήση αυξάνει τον κίνδυνο κατάθλιψης, αγχωδών διαταραχών, ψύχωσης και μακροχρόνιας εξάρτησης — ακόμα κι όταν το άτομο δεν κάνει πλέον ενεργή χρήση.

Με τον καιρό, αυτές οι αλλαγές μπορούν να διαμορφώσουν τον τρόπο που κάποιος βλέπει τον εαυτό του, σχετίζεται με τους άλλους και πλοηγείται στον κόσμο.
Ακόμα και χρόνια μετά τη νηφαλιότητα, πολλοί περιγράφουν ένα είδος γνωστικής ομίχλης, συναισθηματικής επιπέδωσης ή δυσκολίας σύνδεσης με τη ζωή χωρίς ουσίες.

Τι Συμβαίνει Μετά από Δεκαετίες Χρήσης;

Για τους ανθρώπους που άρχισαν να χρησιμοποιούν ναρκωτικά σταθερά από τη νεότητά τους και συνέχισαν αυτές τις συνήθειες για μεγάλο μέρος της ζωής τους, η γήρανση συνοδεύεται από ένα διαφορετικό σύνολο προκλήσεων — σωματικά, συναισθηματικά και κοινωνικά.

Μπορεί να βιώσουν ταχύτερη γνωστική έκπτωση, προβλήματα με τη μνήμη, την προσοχή ή την επεξεργασία καθημερινών εργασιών.
Χρόνιες ασθένειες όπως καρδιοπάθειες, ηπατική βλάβη και νευροπαθητικός πόνος είναι πιο συχνές — ειδικά αν οι ουσίες που χρησιμοποιήθηκαν ήταν σκληρές ή μακροχρόνιες (όπως αλκοόλ, οπιοειδή ή διεγερτικά).
Υπάρχει συχνά μια βαθιά αίσθηση μεταμέλειας, ή μια συναισθηματική αντιμετώπιση χρόνων που χάθηκαν, σχέσεων που πληγώθηκαν ή ταυτοτήτων που διαμορφώθηκαν από τον εθισμό.
Η ιατρική αγωγή σε μεγαλύτερη ηλικία γίνεται πιο επικίνδυνη: τα συνταγογραφούμενα φάρμακα μπορεί να αλληλεπιδράσουν επικίνδυνα με παρελθούσα ή τρέχουσα χρήση ουσιών, οδηγώντας σε πτώσεις, σύγχυση ή υπερβολική δόση.
Η κοινωνική απομόνωση είναι συχνή. Πολλοί βρίσκονται αποκομμένοι από δίκτυα υποστήριξης, αντιμετωπίζοντας στίγμα ή απόρριψη ως "πολύ αργά για βοήθεια."

Κι όμως — τα συστήματα υποστήριξης που υπάρχουν για τους νέους σπάνια είναι διαθέσιμα σε μεγαλύτερους ενήλικες. Η φροντίδα ψυχικής υγείας, η θεραπεία εθισμού και οι χώροι ανάκαμψης συχνά αγνοούν τις μοναδικές ανάγκες ανθρώπων άνω των 50 ή 60 που κουβαλούν αυτό το ιστορικό εδώ και δεκαετίες.

Τι Γίνεται αν Χρησιμοποιείς Μόνο Ψυχαγωγικά — και Όχι Τόσο Συχνά;

Δεν χρησιμοποιούν όλοι ναρκωτικά τακτικά ή βαριά.
Μερικοί άνθρωποι χρησιμοποιούν ουσίες περιστασιακά — σε κοινωνικές εκδηλώσεις, φεστιβάλ ή ιδιωτικά, αναζητώντας ενισχυμένες εμπειρίες, σύνδεση ή περιέργεια.

Αυτό συχνά ονομάζεται ψυχαγωγική χρήση — και όταν είναι πραγματικά περιστασιακή και χωρίς εξάρτηση, οι μακροπρόθεσμοι κίνδυνοι είναι διαφορετικοί.

Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι είναι χωρίς κίνδυνο.

Ακόμα και η περιορισμένη χρήση μπορεί:

Να επηρεάσει τον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο αν ξεκινήσει κατά την εφηβεία — ειδικά με ουσίες όπως κάνναβη, MDMA ή ψυχεδελικά.
Να οδηγήσει σε απρόσμενες ψυχολογικές αντιδράσεις, ειδικά σε ανθρώπους ευαίσθητους σε αλλαγές διάθεσης, τραύμα ή υποκείμενες ψυχικές καταστάσεις.
Photo by servet photograph
Να δημιουργήσει συνδέσεις μεταξύ συναισθηματικής ανακούφισης και ουσιών, που, με τον καιρό, μπορούν να εξελιχθούν σε συναισθηματική εξάρτηση — ακόμα κι αν ποτέ δεν αναπτυχθεί σωματική εξάρτηση.
Σε ορισμένες περιπτώσεις (ειδικά με συνθετικές ουσίες, υψηλές δόσεις ή συνδυασμούς πολλαπλών ουσιών), ακόμα και η εφάπαξ ή σπάνια χρήση μπορεί να προκαλέσει μόνιμη γνωστική ή συναισθηματική επίδραση, αν και αυτό είναι λιγότερο κοινό.

Η βασική διαφορά είναι ότι οι περιστασιακοί χρήστες είναι λιγότερο πιθανό να εμφανίσουν δομικές αλλαγές στον εγκέφαλο ή λειτουργική έκπτωση — ειδικά αν η χρήση είναι πραγματικά σπάνια, χαμηλού κινδύνου και δεν ξεκίνησε σε νεαρή ηλικία.

Ωστόσο, είναι επίσης σημαντικό να κατανοήσουμε ότι οι εμπειρίες με ναρκωτικά δεν συμβαίνουν στο κενό. Αλληλεπιδρούν με την ψυχική σου κατάσταση, το πλαίσιο ζωής σου, τη βιολογία σου και το κοινωνικό σου περιβάλλον.

Έτσι, ακόμα κι αν κάποιος χρησιμοποιεί "μόνο λίγες φορές," το νόημα και η επίδραση μπορεί να είναι βαθιά — μερικές φορές θεραπευτική, μερικές φορές αποσταθεροποιητική.

Μπορεί ο Εγκέφαλος να Ιαθεί;

Ναι — σε κάποιο βαθμό.
Αν και η πρώιμη χρήση ουσιών μπορεί να αφήσει μόνιμα σημάδια στον εγκέφαλο, η νευροπλαστικότητα (η ικανότητα του εγκεφάλου να αλλάζει) παραμένει σε όλη τη ζωή.

Θεραπείες, δημιουργική έκφραση, κοινοτική υποστήριξη, και βαθιά ανθρώπινα πράγματα όπως η συμπόνια και ο σκοπός μπορούν να δημιουργήσουν νέα νευρωνικά μονοπάτια.

Αλλά αυτή η ίαση χρειάζεται μια βάση.
Χρειάζεται αυτό μ' το οποίο ξεκίνησα αυτό το κείμενο: ένα ασφαλές μέρος.

References