Υπάρχει ένα ιδιαίτερο είδος πένθους που δεν έχει πάντα όνομα.
Δεν αφορά κάποιον που έχασες.
Αφορά κάποιον που δεν υπήρξε ποτέ πραγματικά — τον γονιό που χρειαζόσουν μα δεν είχες.
Για πολλούς, αυτό το πένθος ζει αθόρυβα στο βάθος. Κρύβεται κάτω απ' την επιφάνεια της καθημερινότητας, μεταμφιεσμένο σε μοναξιά, σύγχυση ή έναν επίμονο πόνο στο στήθος. Ξεπροβάλλει όταν βλέπεις άλλους να μιλάνε με ζεστασιά για τους γονείς τους, ή σε γιορτές που γυρίζουν γύρω απ' την οικογένεια, ή όταν πρέπει να πάρεις σημαντικές αποφάσεις κι νιώθεις την απουσία καθοδήγησης, προστασίας, ανεπιφύλακτης στήριξης.
Αυτό το πένθος δεν αφορά τον γονιό που ήταν εκεί σωματικά. Αφορά τον κενό χώρο σε σχήμα γονιού — χώρο που ίσως γέμισε με σιωπή, απόσταση, απρόβλεπτη συμπεριφορά ή σκέτο... τίποτα.
Κι ενώ αυτή η ιστορία λέγεται συχνά μέσα απ' το πρίσμα του πατέρα, η ίδια συναισθηματική πραγματικότητα ισχύει για κάθε βασικό πρόσωπο φροντίδας — μητέρα, πατέρα ή οποιονδήποτε όφειλε να προσφέρει ασφάλεια, αγάπη κι συναισθηματική παρουσία.
Ο φανταστικός γονιός: Μια ιστορία που πλάθουμε για να επιβιώσουμε
Ο ψυχαναλυτής Jacques Lacan μίλησε για τον «φανταστικό πατέρα» — μια εικόνα που φτιάχνουμε στο μυαλό μας νωρίς στη ζωή, όταν οι συναισθηματικές μας ανάγκες μένουν ακάλυπτες. Αλλά η βαθύτερη αλήθεια είναι: τα παιδιά χρησιμοποιούν τη φαντασία για ν' αντιμετωπίσουν κάθε είδους απουσία, μητρική ή πατρική.
Σαν παιδιά, είμαστε εύθραυστοι κι γεμάτοι φαντασία — κι όταν συναντάμε συναισθηματική ψυχρότητα ή ασυνέπεια, δεν την αποδεχόμαστε κι τέλος. Αρχίζουμε να πλάθουμε.
Φανταζόμαστε έναν γονιό που θα μας καταλάβαινε. Θα μας προστάτευε. Θα μας έβλεπε.
Αυτή η φανταστική φιγούρα μπορεί να 'ναι ζεστή, αξιόπιστη, τρυφερή — ή ακόμα κι κάποιος που απλά θα έμενε. Πλάθεται λιγότερο απ' αυτό που ζήσαμε κι περισσότερο απ' αυτό που χρειαζόμασταν μα δεν πήραμε.
Αυτή η φιγούρα δεν είναι ψέμα — είναι στρατηγική επιβίωσης. Μας βοηθά να δώσουμε νόημα στο κενό. Προσφέρει ελπίδα, ακόμα κι όταν η πραγματικότητα απογοητεύει.
Όταν ο πραγματικός γονιός γυρίζει — ή προσπαθεί να συνδεθεί
Μερικές φορές η ιστορία μπλέκεται κι άλλο. Ένας γονιός που απουσίαζε συναισθηματικά ή σωματικά στα παιδικά χρόνια μπορεί να γυρίσει ή να προσπαθήσει ν' αποκαταστήσει τη σχέση αργότερα — στην εφηβεία ή στην ενήλικη ζωή. Κι μ' αυτή την επιστροφή, ξεσπάει μια αθόρυβη καταιγίδα μέσα σου.
Ίσως θέλεις να νιώσεις κάτι — σύνδεση, γαλήνη, κλείσιμο — αλλά αντ' αυτού νιώθεις σύγχυση, πικρία ή απλά τίποτα. Γιατί;
Γιατί ο φανταστικός γονιός κι ο πραγματικός σπάνια ταυτίζονται.
Αυτός που εμφανίζεται τώρα δεν μπορεί ν' αναπληρώσει χρόνια απουσίας. Δεν μπορεί ξαφνικά να γίνει η φαντασίωση — εκείνος που ονειρευόσουν σε σιωπή σαν παιδί. Η προσπάθεια να τα συμφιλιώσεις σπαράζει. Μπορεί να νιώσεις ενοχές που δεν μπορείς να συνδεθείς. Μπορεί ν' αμφισβητήσεις τα δικά σου συναισθήματα. Αλλά η αλήθεια είναι: πονάει η συνειδητοποίηση πως ο άνθρωπος που χρειαζόσουν δεν ήρθε ποτέ — κι ίσως δεν θα έρθει.
Το πένθος αυτού που δεν έγινε ποτέ
Αυτό είναι πένθος γι' αυτό που θα μπορούσε να 'χει γίνει.
Θρηνείς την ασφάλεια που δεν ένιωσες ποτέ, τη στήριξη που δεν πήρες, την αίσθηση πως κάποιος σε φρόντιζε μ' έναν τρόπο που σε έκανε να νιώθεις άξια, ορατή κι ολόκληρη.
Κι αυτό το πένθος είναι απόλυτα νόμιμο — ακόμα κι αν ο γονιός σου ζει. Ακόμα κι αν προσπαθεί τώρα. Ακόμα κι αν οι γύρω σου δεν καταλαβαίνουν.
Αυτό το πένθος δεν ακολουθεί τελετουργίες. Δεν υπάρχουν κάρτες, ούτε συλλυπητήρια. Αλλά ζητά να τιμηθεί. Να γίνει αισθητό. Να το δεις εσύ.
Αυτο-γονεϊκότητα: Να γίνεις αυτό που χρειαζόσουν
Αυτό σημαίνει:
Να βάζεις όρια που τιμούν τις ανάγκες σου.
Να δίνεις στον εαυτό σου την τρυφερότητα που σου έλειψε.
Να φτιάχνεις συναισθηματική ασφάλεια μέσα σου.
Να λες στη μικρή σου εκδοχή: «Είχες δίκιο. Άξιζες περισσότερα.»
Δεν είναι εύκολο. Αλλά είναι βαθιά δυνατό.
Γιατί έτσι, σταματάς να περιμένεις κάποιον άλλο να γίνει ο γονιός που δεν είχες — κι αρχίζεις να γίνεσαι εσύ αυτό το πρόσωπο, για τον εαυτό σου.
Τελευταία λόγια
Αν κουβαλάς αυτό το πένθος, θέλω να ξέρεις:
Δεν είσαι μόνη.
Ο πόνος σου βγάζει νόημα.
Δεν χρειάζεται να τον δικαιολογήσεις, να τον εξηγήσεις, ή να τον ξαναζήσεις για κανέναν.
Κι αξίζεις — τώρα, πιο πολύ από ποτέ — εκείνο το είδος αγάπης που μένει.
Ακόμα κι αν έρχεται από μέσα σου.
-With Elli-